زندگی آنلاین؛ مجله اینترنتی سبک زندگی

به قلم : ثریا جعفرزادی ؛ کارشناسی ارشد روانشناسی شخصیت

تحریریه زندگی آنلاین : تحقیقات نشان می‌دهند که بازی‌های نمایشی نقش مهمی در رشد مهارت‌های اجتماعی کودکان دارند. این بازی‌ها به کودکان کمک می‌کنند تا همدلی،  همکاری و مهارت‌های ارتباطی را یاد بگیرند. شواهد نشان می‌دهند که بازی‌های نمایشی به کودکان امکان می‌دهند تا نقش‌های مختلف را تجربه نموده و دیدگاه‌های دیگران را درک کنند. تعریف بازی‌های نمایشی، مانند بازی نقش‌آفرینی یا بازی‌های تخیلی، زمانی است که کودکان نقش‌های مختلف را بر عهده می‌گیرند و سناریوهای خیالی را اجرا می‌کنند، مانند بازی کردن در نقش پزشک یا والد. مهارت‌های اجتماعی این بازی‌ها به کودکان کمک می‌کنند تا با دیگران همکاری و نقش‌ها را تقسیم کنند. مهارت‌های حل اختلاف و مذاکره را تمرین نمایند. احساسات دیگران را درک کنند و همدلی نشان دهند. با استفاده از زبان، افکار و احساسات خود را بیان کنند. بازی‌های نمایشی، که گاهی به عنوان بازی‌های نقش‌آفرینی یا بازی‌های تخیلی شناخته می‌شوند، یکی از مهم‌ترین فعالیت‌ها برای رشد مهارت‌های اجتماعی کودکان هستند. این نوع بازی‌ها به کودکان اجازه می‌دهند تا با تقلید از نقش‌های مختلف و خلق سناریوهای خیالی، مهارت‌های اجتماعی، عاطفی و شناختی خود را توسعه دهند. بازی‌های نمایشی شامل فعالیت‌هایی هستند که در آن کودکان نقش‌های مختلفی را بر عهده می‌گیرند و سناریوهای مختلف را اجرا می‌کنند. این بازی‌ها می‌توانند ساختاریافته باشند، مانند بازی در نقش خانه یا فروشگاه، که دارای برنامه مشخصی هستند، یا غیرساختاریافته، مانند بازی‌های خودجوش و خلاقانه.

مثال‌هایی از این بازی‌ها شامل نقش‌آفرینی (مانند بودن والد برای یک عروسک)، لباس پوشیدن، تعمیر اشیا، و کاوش و ماجراجویی است. تحقیقات نشان می‌دهند که بازی‌های نمایشی نقش مهمی در توسعه مهارت‌های اجتماعی کودکان دارند. این بازی‌ها به کودکان کمک می‌کنند تا مهارت‌های همکاری و هماهنگی را توسعه دهند: کودکان باید با یکدیگر همکاری کنند، نقش‌ها را تقسیم نمایند و با هم تعامل داشته باشند. برای مثال، در بازی «اتوبوس»، یک کودک ممکن است نقش راننده را بر عهده بگیرد و دیگران مسافر شوند، که نیازمند همکاری و هماهنگی است.

مهارت‌های حل اختلاف را یاد بگیرند: در طول بازی، کودکان ممکن است با مسائلی مواجه شوند که نیاز به مذاکره و حل مشکل دارند، مانند تصمیم‌گیری در مورد اینکه چه کسی چه نقشی را بازی کند.

همدلی و درک دیدگاه دیگران را تقویت کنند: با بازی در نقش‌های مختلف، کودکان می‌توانند خود را در جای دیگران قرار دهند و احساسات و نظرات دیگران را درک کنند. برای مثال، بازی در نقش پزشک به کودک کمک می‌کند تا احساسات بیمار را درک کند.

مهارت‌های ارتباطی را بهبود بخشند: بازی‌های نمایشی شامل گفتگو، توصیف وقایع و استفاده از زبان برای بیان افکار و احساسات است. کودکان از طریق این بازی‌ها واژگان خود را گسترش می‌دهند و ساختار جملات را بهبود می‌بخشند.

روابط اجتماعی را تقویت کنند: کودکان یاد می‌گیرند چگونه با همسالان خود تعامل کنند، نوبت‌ها را رعایت کنند و در گروه کار کنند.

نقش بازی‌های نمایشی در رشد مهارت‌های اجتماعی

کودکان نقش‌ها را تقسیم می‌کنند و با هم تعامل دارند، مانند بازی در نقش خانواده یا فروشگاه. حل اختلاف  مذاکره و حل مشکلات در طول بازی، مانند تصمیم‌گیری در مورد نقش‌ها. همدلی و درک دیدگاه دیگران،  قرار گرفتن در جایگاه دیگران، مانند بازی در نقش پزشک یا معلم، برای درک احساسات دیگران. مهارت‌های ارتباطی  استفاده از زبان برای گفتگو، توصیف و بیان افکار، که به گسترش واژگان کمک می‌کند. روابط اجتماعی تعامل با همسالان، رعایت نوبت و کار گروهی، مانند بازی‌های گروهی خیالی.

مزایای دیگر بازی‌های نمایشی

علاوه بر مهارت‌های اجتماعی، بازی‌های نمایشی به کودکان کمک می‌کنند تا خلاقیت و تخیل را تقویت کنند: کودکان می‌توانند سناریوهای مختلفی را از تخیل خود به وجود آورند، مانند ساختن یک دنیای خیالی یا بازی در نقش ابرقهرمان.  مهارت‌های شناختی را توسعه دهند: از طریق بازی، کودکان می‌توانند مفاهیم ریاضی، زبانی و حل مسئله را یاد بگیرند، مانند بازی در نقش فروشگاه که شامل شمارش پول است.

نتیجه‌گیری

بازی‌های نمایشی نه تنها برای رشد مهارت‌های اجتماعی کودکان ضروری هستند، بلکه به توسعه کلی آنها نیز کمک می‌کنند. این بازی‌ها به کودکان امکان می‌دهند تا با تقلید از نقش‌های مختلف، همدلی، همکاری و مهارت‌های ارتباطی را یاد بگیرند و دنیای اطراف خود را بهتر درک کنند.

نقش بازی‌های نمایشی در رشد مهارت‌های اجتماعی کودکان

(ویژه گروه سنی ۳ تا ۷ سال)

کودکان از لحظه‌ای که قدرت تخیل خود را کشف می‌کنند، دنیایی متفاوت می‌سازند. دنیایی که در آن با عروسک‌ها حرف می‌زنند، نقش پدر و مادر را بازی می‌کنند یا لباس دکتر می‌پوشند و به عروسک‌شان آمپول می‌زنند. این‌گونه بازی‌ها، که به آن‌ها بازی‌های نمایشی یا نقش‌آفرینی گفته می‌شود، فقط سرگرمی نیستند؛ بلکه یکی از مهم‌ترین ابزارهای رشد اجتماعی کودک هستند.

بازی نمایشی یعنی چه؟

بازی نمایشی زمانی اتفاق می‌افتد که کودک نقش کسی دیگر را بر عهده می‌گیرد و در یک داستان خیالی، رفتارهای آن نقش را تقلید می‌کند. این بازی‌ها ممکن است با اسباب‌بازی‌ها، لباس‌ها، یا حتی بدون هیچ وسیله‌ای انجام شوند. برای مثال، کودکی که وانمود می‌کند معلم است و به عروسک‌ها درس می‌دهد، در حال بازی نمایشی است.

چرا کودکان به بازی نمایشی علاقه دارند؟

بازی نمایشی به کودک فرصت می‌دهد تا احساسات، ترس‌ها و آرزوهایش را بیان کند. کودکان با استفاده از این نوع بازی، دنیای بزرگ‌ترها را درک می‌کنند و تلاش می‌نمایند تا جای خود را در آن پیدا کنند. این تجربه‌ها به آن‌ها احساس قدرت و کنترل می‌دهد؛ چیزی که در دنیای واقعی کمتر تجربه‌اش می‌کنند.

تاثیر بازی نمایشی بر رشد اجتماعی کودک

تقویت همدلی: کودک هنگام بازی در نقش دیگران، یاد می‌گیرد از زاویه دید آن فرد فکر کند. این توانایی، پایه همدلی و درک احساسات دیگران است.

افزایش مهارت‌های ارتباطی: کودک در بازی‌های نمایشی گفت‌وگو می‌کند، سوال می‌پرسد، پاسخ می‌دهد و از زبان بدن استفاده می‌کند. همه این‌ها موجب تقویت توانایی‌های ارتباطی او می‌شود.

یادگیری نوبت‌گیری و همکاری: در بازی‌های گروهی، کودکان یاد می‌گیرند منتظر نوبت بمانند، با دیگران تعامل کنند و در موقعیت‌های مختلف نقش بپذیرند.

حل مسئله و تصمیم‌گیری: بازی‌های نمایشی پر از چالش‌های خیالی هستند، مثلا اگر «بیمار» درد دارد، «دکتر» باید راهی برای درمانش پیدا کند. این تمرین‌ها، تفکر خلاق و تصمیم‌گیری را در کودک رشد می‌دهند.

نقش والدین و مربیان در این مسیر

والدین و مربیان می‌توانند با فراهم کردن محیطی امن و غنی از تخیل، نقش مهمی در تقویت بازی‌های نمایشی داشته باشند. تهیه لباس‌های قدیمی، ظروف پلاستیکی، تلفن اسباب‌بازی و حتی جعبه‌های خالی می‌تواند به کودکان کمک کند تا دنیاهای خیالی خود را بسازند. مهم‌تر از وسایل، تشویق و همراهی بزرگ‌ترها است؛ اینکه با کودک بازی کنند، به داستانش گوش دهند و با علاقه به دنیای خیالی او پا بگذارند.

پیشنهادهایی برای والدین

* هر هفته «یک ساعت بازی نمایشی» در خانه برگزار کنید.

* به جای هدایت بازی، اجازه بدهید کودک خودش خلاقانه نقش‌ها را بسازد.

* بازی‌های نمایشی را به تنهایی محدود نکنید؛ آن‌ها را به جمع دوستان یا خواهر و برادرها گسترش بدهید.

* گاهی خودتان وارد نقش شوید؛ مثلا بیمار باشید و اجازه بدهید فرزندتان نقش پزشک را اجرا کند.